علت ندوختن سردوز یا جا انداختن دوخت بیشتر وقتها یکی از اینهاست: نخکشی اشتباه (بهخصوص ترتیب نخ کردن قلابها و سوزنها)، سوزن نامناسب، کج، کند یا ناقص جاافتاده، کشش بیش از حد نخها، یا پایهای که پایین نیامده یا فشارش کم است. اینها را خودتان در چند دقیقه بررسی میکنید. اگر همه درست بود و سردوز هنوز دوخت را جا میاندازد، احتمالاً هماهنگی سوزن و قلابها از تنظیم خارج است؛ این را تعمیرکار باید درست کند.
پیش از هر کاری، دقیق ببینید ایراد کجاست. سردوزی که اصلاً حلقه نمیسازد، سردوزی که هر چند سانتیمتر دوخت را جا میاندازد و سردوزی که نخش مدام پاره میشود، علتهای مشترک زیادی دارند، ولی ترتیب بررسیشان کمی فرق میکند. این مقاله درباره سردوز خانگی سه و چهار نخ است.
علت ندوختن سردوز را اول در نخکشی بگردید
در سردوز ترتیب نخ کردن به اندازه خود مسیر نخ مهم است. در بیشتر سردوزها اول قلاب بالا، بعد قلاب پایین و آخر سوزنها نخ میشوند. ولی این ترتیب در همه مدلها یکی نیست؛ رنگها و شمارههای روی بدنه یا داخل در جلوی سردوز ملاک شماست. مسیر کامل نخ کردن سردوز چهار نخ را در آموزش نخ کردن سردوز چهار نخ گفتهایم.
اشتباه رایج این است که فقط نخ پاره را دوباره نخ میکنند. اگر نخ قلاب پایین پاره است، نخ سوزنها را هم از سوراخ سوزن بیرون بکشید و اول قلاب پایین، بعد سوزنها را دوباره نخ کنید. اگر نخ سوزن پیش از نخ قلاب پایین سر جایش باشد، نخ قلاب پایین از مسیر درست رد نمیشود و سردوز دوخت را نمیسازد.
موقع نخکشی این چند نکته را هم رعایت کنید:
- آنتن قرقره را تا آخر بالا بکشید و نخ را از راهنمای بالای آن رد کنید.
- ببینید نخ هر مسیر بین صفحههای کشش همان مسیر نشسته باشد. نخی که بیرون از صفحهها بماند، کشش ندارد و دوخت را شل و نامرتب میکند.
- دقت کنید نخ دور قرقره یا راهنماها نپیچیده و گیر نکرده باشد.
- برای هر چهار مسیر از نخ یک جنس و کیفیت استفاده کنید؛ نخ کهنه یا بیکیفیت زودتر پاره میشود.
اگر مطمئن نیستید کجا را اشتباه رفتهاید، کوتاهترین راه این است که همه نخها را بیرون بکشید و سردوز را از اول، به همان ترتیب دفترچه، نخ کنید.
سوزن؛ دومین مقصر رایج
سوزن کج یا کند از رایجترین دلیلهایی است که سردوز دوخت را جا میاندازد یا سوزنش میشکند. یک سوزن نو ببندید، مخصوصاً اگر مدتی است با سوزن فعلی کار میکنید. سوزنی را هم که به سنجاق یا پارچه خیلی ضخیم بخورد، همان موقع کنار بگذارید.
سوزن باید تا ته در جای خودش بالا برود و پیچ نگهدارنده سفت شود. در سردوز چهار نخ، هر سوزن جای مخصوص خودش را دارد و سوزنی که کمی پایینتر از جای درست بماند، ممکن است حلقهاش به قلاب نرسد. طرف تخت ته سوزن هم باید رو به جهتی باشد که سازنده تعیین کرده است.
نوع سوزن هم مهم است. خیلی از سردوزهای خانگی با سوزن معمولی چرخ خیاطی خانگی کار میکنند، ولی بعضی مدلها سوزن مخصوص میخواهند. فرقشان را در فرق سوزن سردوز با سوزن چرخ خیاطی توضیح دادهایم. اگر سوزنی غیر از سوزن سفارشی سازنده بستهاید و دوخت جا میافتد، اول همین را عوض کنید.
کشش نخها
کشش بیش از حد هم نخ را پاره میکند، هم ممکن است باعث جا انداختن دوخت شود و پارچه را جمع کند. اگر به تازگی به درجههای کشش دست زدهاید، همه را به عدد معمول سردوزتان برگردانید و دوباره امتحان کنید. بعد هر بار درجه کشش فقط یک نخ را کمی بچرخانید و روی تکه پارچه نتیجه را ببینید.
دوخت درست سه نخ را از اینجا میشناسید که نخ قلاب بالا و قلاب پایین درست روی لبه پارچه به هم برسند. تشخیص اینکه کدام نخ شل یا سفت است و روش تنظیم کشش را در آموزش تنظیم چرخ سردوز و سردوز سه نخ چیست آوردهایم.

پارچه جلو نمیرود
اگر سردوز کار میکند ولی پارچه زیر پایه جلو نمیرود، یا پایه بالاست، یا فشار پایه کم است، یا لای دندانههای کارپیشبر پر از پرز است. پایه را پایین بیاورید و زیر صفحه سوزن را با برس تمیز کنید. اگر سردوز شما پیچ تنظیم فشار پایه دارد و پارچه ضخیم است، فشار را کمی بیشتر کنید.
سوزن میشکند
سوزن سردوز بیشتر وقتی میشکند که پارچه را حین دوخت با دست بکشید یا هل بدهید. سردوز خودش پارچه را با سرعت مشخصی جلو میبرد؛ فقط مسیر لبه را هدایت کنید. سوزن کج و سوزنی که درست جا نیفتاده هم میشکند. سنجاقها را هم پیش از اینکه به تیغ و سوزن برسند، از پارچه بیرون بکشید؛ سنجاقی که زیر تیغ یا سوزن برود، هم سوزن را میشکند و هم ممکن است تیغ را خراب کند.
لبه درست بریده نمیشود
سردوز همزمان با دوخت، لبه پارچه را با دو تیغ بالا و پایین میبُرد. اگر لبه ریشریش، دندانهدار یا نامرتب درمیآید، تیغ کند است یا جایش تنظیم نیست. در خیلی از سردوزهای خانگی، تیغ بالا قطعهای است که با گذشت زمان کند میشود و عوضش میکنند. اگر تیغ پایین آسیب دارد یا تیغها سر جای خودشان نیستند، کار را به تعمیرکار بسپارید.
کی کار به تعمیرکار میرسد؟
اگر سردوز را از اول و به ترتیب درست نخ کردهاید، سوزن نو و مناسب بستهاید، کششها سر جایشان است و باز هم دوخت جا میافتد، علت ندوختن سردوز احتمالاً در هماهنگی سوزن با قلابها یا فاصله آنهاست. این حالت معمولاً وقتی پیش میآید که سوزن بشکند، پارچه سخت گیر کند یا سردوز ضربه بخورد؛ گاهی هم صدای تقتق میدهد. تنظیم سوزن و قلابها اندازههای دقیق هر مدل را لازم دارد و با آزمون و خطا درست نمیشود. در این مرحله، تعمیرکاران سبزواری تک میتوانند سردوزتان را بررسی کنند.
صدای غیرعادی، سفت چرخیدن توپی و بوی سوختگی هم نشانههاییاند که نباید با آنها به دوخت ادامه بدهید.
عکس بالای صفحه: Scailyna، ویکیمدیا کامنز، CC BY-SA 4.0