پایه‌ای‌ترین روش دوخت زیپ معمولی روی یک درز صاف، روش «زیپ وسط» است. در این روش جای زیپ را اول با یک دوخت بلند و موقت می‌بندید و درز را باز اتو می‌کنید. بعد زیپ را از پشت کار درست زیر خط درز ثابت می‌کنید، از روی کار با پایه زیپ دو طرف و پایینش را می‌دوزید و در آخر دوخت موقت را باز می‌کنید. راز تمیز درآمدن کار همین دوخت موقت است، چون تا پایان کار دو لبه پارچه را دقیقاً کنار هم نگه می‌دارد و نمی‌گذارد زیپ کج بیفتد.
این روش برای زیپ پشت دامن و پیراهن، کوسن و کیف پارچه‌ای مناسب است. زیپ جلوی شلوار ساختار دیگری دارد. زیپ مخفی هم روش و پایه مخصوص خودش را دارد که در آموزش دوخت زیپ مخفی توضیح داده‌ایم.
برای دوخت زیپ چه زیپی بخرید و چه چیزهایی لازم دارید؟
زیپ‌های معمولی از نظر دندانه سه نوع رایج دارند: فلزی، تزریقی با دندانه‌های درشت و زیپ نایلونی که دندانه‌اش یک رشته مارپیچ است. زیپ فلزی را بیشتر روی جین و پارچه‌های ضخیم می‌بینید و موقع دوختنش باید مراقب باشید، چون سوزنی که به دندانه فلزی بخورد ممکن است بشکند.
اگر الگو طول زیپ و جای پایان دهانه را مشخص می‌کند، همان را ملاک بگذارید. اگر نگفته، زیپ را از پشت کار روی خط درز بگذارید، طوری که سر نوار زیپ هم‌سطح لبه بالای پارچه باشد. حالا پایین زیپ، همان‌جا که دندانه‌ها تمام می‌شوند، با گچ خیاطی روی پارچه خط بکشید. درز را تا این علامت کامل می‌دوزید و از علامت به بالا جای زیپ است.
غیر از زیپ و چرخ، این‌ها را هم کنار دستتان بگذارید:
- پایه زیپ (اگر ندارید، پایین‌تر روش دوخت بدون آن را گفته‌ایم)
- سوزن ته‌گرد، چسب پارچه یا نوار چسب محلول در آب برای ثابت کردن زیپ
- اتو
- بشکاف (درزبازکن)
پایه زیپ چه فرقی با پایه معمولی دارد؟
در پایه معمولی سوزن وسط قرار دارد و کنار زیپ، یک طرف پایه روی دندانه‌ها سوار می‌شود. اما پایه زیپ باریک است و فقط یک طرف سوزن قرار می‌گیرد، برای همین سوزن می‌تواند درست کنار دندانه‌ها پایین برود.
این پایه را می‌توانید طوری ببندید که سوزن یک بار سمت چپ و یک بار سمت راست آن پایین برود. هر بار که پایه یا موقعیت سوزن را عوض کردید، پیش از فشار دادن پدال فلکه دستی (توپی) را آرام به سمت خودتان بچرخانید تا مطمئن شوید سوزن به پایه نمی‌خورد.
مراحل دوخت زیپ وسط
۱. درز را ببندید و جای زیپ را موقت بدوزید
دو تکه پارچه را طوری روی هم بگذارید که روی کارشان رو به هم باشد. از پایین درز تا علامت پایان دهانه را با دوخت معمولی بدوزید. طول دوخت حدود ۲ تا ۲٫۵ میلی‌متر مناسب است. روی علامت چند دوخت معکوس بزنید تا این نقطه محکم شود. اگر دوخت معکوس را بلد نیستید، آموزش پس دوزی با چرخ را ببینید.
حالا طول دوخت را روی بلندترین حالت بگذارید و از علامت تا لبه بالای پارچه بدون دوخت معکوس بدوزید. این دوخت موقت است و آخر کار بازش می‌کنید. اگر لبه‌های پارچه زود ریش می‌دهند، همین حالا لبه درز را تمیزدوزی کنید. بعد از دوختن زیپ دیگر راحت به آن دسترسی ندارید.
۲. درز را باز اتو کنید
دو لبه درز را از هم باز کنید و در تمام طول دهانه و کمی پایین‌تر از آن اتو کنید. خط درز حالا راهنمای شما برای گذاشتن زیپ است. اگر نوار زیپ چروک است، فقط خود نوار را با اتوی ملایم صاف کنید. اتو را روی دندانه‌های تزریقی یا نایلونی نگذارید، چون ممکن است از حرارت آسیب ببینند.
۳. زیپ را زیر خط درز ثابت کنید
پارچه را طوری بگذارید که پشت کار رو به شما باشد. زیپ بسته را رو به پایین روی درز باز بگذارید تا دندانه‌ها درست روی خط درز بیفتند. سرزیپ بالا قرار می‌گیرد و انتهای دندانه‌ها روی علامت پایان دهانه یا کمی بالاتر از آن.
حالا زیپ را سر جایش محکم کنید. سوزن ته‌گرد سریع‌ترین راه است. کوک دستی موقت یا نوار چسب محلول در آب زیپ را بهتر نگه می‌دارد و برای زیپ اول ارزش چند دقیقه وقت اضافه را دارد. در این مرحله نوار زیپ را نکشید. اگر نوار زیپ را کشیده ثابت کنید، بعد از دوخت پارچه کنارش موج برمی‌دارد.
۴. دو طرف و پایین زیپ را از روی کار بدوزید
پارچه را برگردانید تا روی کار رو به شما باشد. دوخت را روی راسته معمولی برگردانید و پایه زیپ را ببندید. با انگشت لبه دندانه‌ها را از زیر پارچه لمس کنید تا جای دقیق زیپ دستتان بیاید.
خط دوخت باید روی نوار زیپ بیفتد، نه روی دندانه‌ها. فاصله‌اش از خط درز معمولاً بین ۶ تا ۱۰ میلی‌متر است و به پهنای زیپ بستگی دارد.
دوخت را از پایین شروع کنید. روی خط درز، کمی پایین‌تر از انتهای دندانه‌ها، سوزن را پایین بیاورید و به سمت یکی از دو طرف بدوزید تا به خط دوخت آن طرف برسید. سوزن را در پارچه نگه دارید، پایه را بالا بدهید، پارچه را بچرخانید، پایه را دوباره پایین بیاورید و آن طرف را تا بالا بدوزید. طرف دوم را هم به همین ترتیب، دوباره از پایین خط درز شروع کنید. به این ترتیب هر دو طرف در یک جهت دوخته می‌شوند و اگر لایه‌ها کمی زیر پایه سُر بخورند، هر دو طرف به یک سمت می‌روند. موقع دوخت عرضی پایین مراقب باشید سوزن به قطعه ته زیپ نخورد.
۵. وقتی به سرزیپ رسیدید
بالای دهانه، برآمدگی سرزیپ زیر پایه می‌آید و اگر همان‌طور ادامه بدهید، خط دوخت از مسیرش بیرون می‌زند. حدود پنج سانتی‌متر مانده به لبه بالا بایستید، طوری که سوزن داخل پارچه بماند. پایه را بالا بدهید، از لبه بالای کار دست ببرید و سرزیپ را پایین بکشید تا از پشت سوزن رد شود. بعد پایه را پایین بیاورید و تا بالا ادامه بدهید. سوزنی که داخل پارچه مانده، نمی‌گذارد خط دوخت از جایش تکان بخورد.
۶. دوخت موقت را باز کنید
با بشکاف دوخت موقت روی دهانه را باز کنید. اگر هر چند سانتی‌متر یک بار نخش را ببرید، راحت‌تر بیرون می‌آید. بعد چند بار سرزیپ را تا ته بالا و پایین ببرید. اگر سرزیپ جایی گیر می‌کند، احتمالاً خط دوخت در همان نقطه به دندانه‌ها نزدیک افتاده است.
دوخت زیپ بدون پایه زیپ ممکن است؟
اگر چرخ شما امکان تغییر موقعیت سوزن را دارد، بله. با همان پایه معمولی، سوزن را به کناری‌ترین حالت سمت زیپ ببرید و این بار از پشت کار بدوزید. دندانه‌های زیپ را کنار لبه پایه نگه دارید و با فاصله‌ای ثابت از آن‌ها جلو بروید. کنترل این روش سخت‌تر است، ولی شدنی است.
دوخت زیپ یک‌طرفه چه فرقی دارد؟
در زیپ وسط، دو لبه پارچه درست روی دندانه‌ها به هم می‌رسند و دو خط دوخت در دو طرف زیپ دیده می‌شود. در زیپ یک‌طرفه، لبه تاشده یک طرف را حدود ۳ میلی‌متر کنار دندانه‌ها می‌دوزید و طرف دیگر مثل سرپوش روی زیپ می‌افتد و آن را کامل می‌پوشاند. برای همین از روی کار فقط یک خط دوخت پیداست. آماده‌سازی هر دو روش یکی است، اما روش وسط مراحل قرینه‌ای دارد و برای تمرین اول مناسب‌تر است.
مشکلات رایج در دوخت زیپ
پارچه کنار زیپ موج برداشته؟ معمولاً یا نوار زیپ را موقع ثابت کردن کشیده‌اید یا پارچه را موقع دوخت کشیده یا هل داده‌اید. بار بعد زیپ را بدون کشش ثابت کنید و بگذارید چرخ خودش پارچه را جلو ببرد. نکته‌های یکنواخت دوختن با چرخ خیاطی اینجا هم به کار می‌آید.
زیپ از یک طرف بیشتر پیداست؟ یا دندانه‌ها موقع ثابت کردن دقیقاً روی خط درز نبوده‌اند یا فاصله دو خط دوخت یکسان نبوده است. معمولاً کافی است همان طرف را باز کنید و دوباره بدوزید.
سوزن به زیپ خورد؟ همان لحظه بایستید. علتش معمولاً یکی از این سه است: پایه زیپ را از طرف اشتباه بسته‌اید، موقعیت سوزن با پایه هماهنگ نیست یا خط دوخت بیش از حد به دندانه‌ها نزدیک شده است. سوزنی که به دندانه فلزی خورده ممکن است کج شده یا نوکش آسیب دیده باشد، پس پیش از ادامه کار عوضش کنید.
روی جین و پارچه‌های ضخیم، جایی که چند لایه پارچه و نوار زیپ روی هم می‌آیند، ضخامت زیر پایه یک‌باره زیاد می‌شود. این قسمت را آهسته‌تر بدوزید. راهنمای انتخاب سوزن برای پارچه‌های مختلف و نکات دوخت پارچه‌های ضخیم در این بخش کمکتان می‌کند.
