بله، نصب دینام روی چرخ خیاطی دستی شدنی است و بسیاری از چرخ‌های دستی و پایی قدیمی را می‌شود برقی کرد. چیزی که لازم دارید یک دینام بیرونی است که در بازار به آن «دینام و پدال چرخ خیاطی» می‌گویند. این دینام زیر فلکه دستی (توپی) روی بدنه می‌نشیند و با یک تسمه فلکه را می‌چرخاند؛ سرعت را هم پای شما با پدال تعیین می‌کند.
شرط اصلی این است که بدنه چرخ زیر فلکه، جای پیچ دینام را داشته باشد. خوبی کار هم این است که سازوکار دوخت دست نمی‌خورد؛ دینام فقط کاری را می‌کند که قبلاً دست یا پای شما انجام می‌داد.
پیش از خرید دینام، این سه چیز را بررسی کنید
جای پیچ دینام روی بدنه
زیر فلکه دستی را نگاه کنید. در چرخ‌هایی که برای برقی شدن آماده‌اند، آنجا برآمدگی کوچکی روی بدنه هست که یک سوراخ پیچ دارد. پایه دینام را با یک پیچ به همین برآمدگی می‌بندند. در خیلی از چرخ‌های دسته‌دار، دسته را هم به همین نقطه پیچ کرده‌اند.
بعضی چرخ‌های قدیمی این برآمدگی را ندارند و دسته‌شان را به پایه چوبی زیر چرخ بسته‌اند، نه به بدنه. روی این چرخ‌ها کیت آماده بدون کار تعمیرکار نمی‌نشیند.
نوع فلکه و تسمه
فلکه دستی چرخ‌های قدیمی دو شکل رایج دارد: پره‌دار و یکپارچه. فلکه پره‌دار معمولاً قطر بیشتری دارد و همین، طول تسمه لازم را عوض می‌کند. برای همین تسمه‌ای که همراه کیت می‌آید همیشه به چرخ شما نمی‌خورد.
اگر تسمه کیت اندازه نبود، دینام را روی پایه‌اش در وسط بازه بالا و پایین رفتنش بگذارید، یک نخ محکم را دور شیار فلکه و شیار دینام بپیچید و طولش را اندازه بگیرید. تسمه را با همین طول بخرید. به ضخامت تسمه هم دقت کنید؛ تسمه‌ای که برای شیار فلکه کلفت باشد، داخل شیار نمی‌نشیند و رویش سوار می‌شود.
سالم بودن خود چرخ
دینام فقط چرخی را خوب می‌چرخاند که با دست روان بچرخد. فلکه را آرام به طرف خودتان بچرخانید. اگر سفت است یا گیر دارد، اول علتش را پیدا کنید؛ معمولاً از نخ گیرکرده، پرز یا روغن خشک‌شده است که در مقاله علت سفت شدن توپی چرخ خیاطی آمده است. چرخی که سال‌ها کار نکرده، پیش از برقی شدن یک روغن‌کاری درست هم لازم دارد. دینام روی چرخ سفت زور می‌زند و کند می‌چرخد.
برای نصب دینام چرخ خیاطی چه دینامی بخریم؟
کیت‌هایی که برای برقی کردن چرخ‌های قدیمی می‌فروشند معمولاً دینام، پدال و تسمه دارند. پایه فلزی دینام و پیچش در همه کیت‌ها نیست؛ پیش از خرید از فروشنده بپرسید. به این‌ها هم دقت کنید:
- ولتاژ: برق ایران ۲۲۰ ولت است. بعضی کیت‌های خارجی مخصوص برق ۱۱۰ ولت‌اند؛ روی برچسب دینام یا جعبه‌اش، ۲۲۰ ولت را ببینید.
- پایه: پایه دینام باید با جای پیچ چرخ شما جور باشد. اگر مطمئن نیستید، عکسی از زیر فلکه چرخ را به فروشنده نشان بدهید.
- پدال: برای تازه‌کار، پدالی بهتر است که با فشار کم نرم راه بیفتد و سرعت را بدون پرش کم و زیاد کند.
- توان: روی برچسب کیت‌های خانگی معمولاً عددی بین ۱۰۰ تا ۱۸۰ وات می‌بینید که برای کارهای معمول خانگی کافی است.
این را هم از اول بدانید که دینام کیت خانگی در سرعت خیلی کم زور زیادی ندارد. روی پارچه خیلی ضخیم یا چندلایه، اگر آهسته بدوزید، ممکن است کند شود یا بایستد. پس برقی کردن، چرخ دستی را به چرخ صنعتی تبدیل نمی‌کند. دینام چرخ‌های صنعتی امروزی چیز دیگری است که در مقاله چرخ خیاطی‌های دینام سرخود درباره‌اش نوشته‌ایم.
مراحل نصب دینام روی چرخ خیاطی دستی
- دوشاخه دینام را هنوز به برق نزنید. اگر چرخ دسته دارد، پیچ دسته را باز کنید و دسته را بردارید.
- پایه دینام را روی جای پیچ زیر فلکه بگذارید و با پیچی که همراه دینام آمده ببندید، ولی فعلاً کامل سفتش نکنید. پیچ دسته را برای دینام به کار نبرید؛ این پیچ بلندتر است و ممکن است ته سوراخ گیر کند و بشکند.
- دینام را روی پایه‌اش کمی بالا ببرید و تسمه را دور شیار فلکه و شیار دینام بیندازید. در بعضی چرخ‌ها تسمه از زیر بازوی ماسوره‌پرکن رد می‌شود و نزدیک فلکه می‌نشیند.
- حالا دینام را پایین بیاورید تا تسمه کشیده شود و پیچ پایه را سفت کنید. تسمه فقط باید آن‌قدر سفت باشد که روی فلکه سُر نخورد. تسمه زیادی سفت به دینام فشار می‌آورد، داغش می‌کند و عمرش را کوتاه می‌کند.
- پیچ وسط فلکه را سفت کنید. این پیچ را موقع پر کردن ماسوره شل می‌کنند تا حرکت میل سوزن (میله‌ای که سوزن به آن بسته است) قطع شود. اگر شل مانده باشد، دینام فلکه را می‌چرخاند ولی میل سوزن تکان نمی‌خورد.
- پدال را به دینام وصل کنید و دوشاخه را به برق بزنید. سوزن را نخ نکنید و با فشار خیلی کم روی پدال امتحان کنید. بالای فلکه باید به طرف شما بچرخد. در بعضی چرخ‌های دسته‌دار خود دسته برعکس فلکه می‌چرخد؛ پس ملاک، حرکت بالای فلکه است. اگر فلکه برعکس چرخید، دوشاخه را بکشید و پیش از ادامه با فروشنده یا تعمیرکار مشورت کنید.
- اگر همه چیز درست بود، چرخ را نخ کنید و روی یک تکه پارچه دوخت آزمایشی بزنید.
چند نکته ایمنی
موقع کار، انگشت، موی بلند و آستین گشاد را از تسمه و فلکه دور نگه دارید. برای عوض کردن سوزن، نخ کردن چرخ یا تنظیم تسمه، اول دوشاخه را از برق بکشید؛ یک فشار ناخواسته روی پدال کافی است تا سوزن پایین بیاید.
سیم‌کشی دینام و پدال را هم خودتان باز نکنید. اگر بوی سوختگی حس کردید یا سیم آسیب دیده است، چرخ را به تعمیرکار بسپارید.
چرخ پایی را هم می‌شود برقی کرد؟
بله، روش همان است. در چرخ پایی، فلکه دستی با یک تسمه بلند به چرخ بزرگ زیر میز وصل است. برای برقی کردن، این تسمه را درمی‌آورید و دینام را زیر فلکه می‌بندید. میز و رکاب سر جایشان می‌مانند. فقط اگر میز شما جای خواباندن چرخ را دارد، ممکن است بعد از نصب دینام، چرخ دیگر کامل داخل میز نخوابد.
برگرداندن چرخ به حالت پایی هم ساده است؛ تسمه دینام را درمی‌آورید و تسمه رکاب را دوباره جا می‌اندازید. پس دسته یا تسمه رکاب را دور نیندازید تا اگر برق رفت یا دینام خراب شد، بتوانید دوباره دستی یا پایی کار کنید.
مشکلات رایج بعد از نصب دینام چرخ خیاطی
اگر دینام صدا می‌دهد ولی فلکه نمی‌چرخد، اول تسمه را ببینید. تسمه شل روی فلکه سُر می‌خورد و تسمه‌ای که برای شیار کلفت است، داخل شیار نمی‌نشیند. اگر فلکه می‌چرخد ولی میل سوزن ثابت مانده، پیچ وسط فلکه شل است.
اگر چرخ روی پارچه معمولی هم فقط با فشار زیاد پدال راه می‌افتد، تسمه را کمی شل‌تر کنید و یک بار فلکه را با دست بچرخانید تا مطمئن شوید خود چرخ سفت نیست. پدالی که سرعت را ناگهانی بالا می‌برد هم آهسته دوختن را سخت می‌کند.
اگر دینام قبلاً خوب کار می‌کرد و حالا کند شده است، تسمه و روغن‌کاری چرخ را ببینید. وقتی هر دو درست‌اند و دینام هنوز کند است، آن را به تعمیرکار نشان بدهید.
اگر پدال کار نمی‌کند یا دینام وسط کار خاموش و روشن می‌شود، اول ببینید دوشاخه پدال محکم در جایش نشسته باشد. اگر مشکل ماند، احتمالاً از پدال یا سیم آن است؛ نشانه‌ها و راه بررسی‌اش را در علت کار نکردن پدال چرخ خیاطی بخوانید. بعضی پدال‌ها موقع کار کمی گرم می‌شوند و این عادی است، ولی پدال داغ را باید تعمیرکار ببیند.
برقی کردن به‌صرفه است؟
اگر چرخ دستی شما سالم است و از دوختش راضی هستید، نصب دینام روی این چرخ خیاطی منطقی است. دست شما آزاد می‌شود و پارچه را با دو دست هدایت می‌کنید.
ولی دینام فقط فلکه را می‌چرخاند. اگر چرخ قطعه فرسوده دارد، دوختش ایراد دارد یا به زیگزاگ و دوخت‌های تزیینی نیاز دارید، دینام هیچ‌کدام از این‌ها را حل نمی‌کند. آن وقت بهتر است هزینه کیت و تعمیر را با قیمت یک چرخ خانگی نو، مثلاً چرخ خیاطی‌های کاچیران، مقایسه کنید.
پرسش‌های رایج
نصب دینام روی هر چرخ خیاطی دستی شدنی است؟
روی چرخ‌هایی که زیر فلکه جای پیچ دینام دارند، بله. برای چرخی که این جای پیچ را ندارد، باید تعمیرکار بررسی کند که نصب دینام شدنی است یا نه.
دینام چرخ خیاطی دستی چند وات باشد؟
معمولاً ۱۰۰ تا ۱۸۰ وات، که برای کار خانگی کافی است. مهم‌تر از وات این است که دینام ۲۲۰ ولت باشد و پایه‌اش به چرخ شما بخورد.
چرخ دستی بعد از برقی شدن پارچه ضخیم را بهتر می‌دوزد؟
نه لزوماً. دینام کیت خانگی در سرعت کم زور زیادی ندارد. برای کار سنگین و مداوم، چرخ صنعتی مناسب‌تر است.
عکس شاخص: Panjigally، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 4.0.
