سردوز سه نخ با یک سوزن و دو قلاب کار می‌کند و سردوز چهار نخ با دو سوزن و دو قلاب. سوزن دوم یک خط دوخت دیگر کنار درز می‌گذارد؛ برای همین دوخت چهار نخ محکم‌تر و پهن‌تر است. پس سردوز سه نخ بیشتر برای تمیزدوزی لبه پارچه و پارچه‌های نازک به کار می‌آید و سردوز چهار نخ برای دوختن درزهای اصلی لباس، به‌خصوص روی پارچه کشی و جاهایی که زیر فشار است.
بیشتر سردوزهای خانگی امروز «سه و چهار نخ»اند؛ یعنی با یک دستگاه هر دو دوخت را دارید. در ادامه می‌گوییم هر کدام برای چه کاری مناسب است و چطور از چهار نخ به سه نخ بروید.
سردوز سه نخ چطور دوخت می‌سازد؟
سردوز (که به آن اورلاک هم می‌گویند) لبه پارچه را می‌بُرد و هم‌زمان دورش را می‌پوشاند. در دوخت سه نخ، سه رشته با هم این کار را انجام می‌دهند:
- نخ سوزن: یک خط دوخت صاف روی پارچه می‌سازد و دو نخ دیگر را به پارچه قفل می‌کند.
- نخ قلاب بالا: روی پارچه می‌آید و تا لبه کشیده می‌شود.
- نخ قلاب پایین: از زیر پارچه می‌آید و در لبه به نخ قلاب بالا می‌رسد.
قلاب‌های سردوز (Looper) دو قطعه خمیده زیر صفحه سوزن‌اند که نخ را مثل حلقه دور لبه پارچه می‌برند. ترتیب نخ کردن آن‌ها را در آموزش نخ کردن سردوز چهار نخ گفته‌ایم.
چهار نخ چه فرقی دارد؟
دوخت چهار نخ همان دوخت سه نخ است که یک سوزن دیگر هم به آن اضافه شده. روی کار دو خط موازی نخ سوزن می‌بینید و پشت کار همان دو نخ قلاب. خط دوم یک ردیف دوخت اضافه است که درز را محکم‌تر می‌کند. به همین دلیل دوخت چهار نخ را محکم‌ترین دوخت این دستگاه برای دوختن درز لباس می‌دانند.
فرق این دو دوخت در چهار چیز است:
- محکمی: چهار نخ محکم‌تر است و سه نخ با یک خط سوزن ضعیف‌تر.
- حجم: سه نخ سبک‌تر و کم‌حجم‌تر است و روی پارچه نازک برجستگی کمتری می‌سازد.
- کش آمدن: دوخت سه نخ انعطاف خوبی دارد و روی پارچه کشی نازک هم جواب می‌دهد. چهار نخ هم کش‌پذیر است و برای درز تی‌شرت و لباس کشباف انتخاب رایج است.
- پهنا: دوخت چهار نخ از دوخت سه نخ پهن‌تر است.
کجا سردوز سه نخ بزنیم؟
سردوز سه نخ برای کارهایی خوب است که درز زیر فشار زیادی نیست یا فقط لبه پارچه باید تمیز شود:
- تمیزدوزی لبه پارچه‌هایی که ریش می‌دهند. رایج‌ترین کاربردش همین است.
- پارچه‌های نازک و سبک. دوخت پهن چهار نخ روی پارچه نازک زیادی به چشم می‌آید.
- کشباف‌های نازک. دوخت سه نخ روی کشباف سبک کش می‌آید و حجم کمی دارد.
- دوخت لبه رول. لبه باریک و ظریف دستمال، شال و لبه لباس‌های حریر.
- دوخت فلت‌لاک. درزی که باز و صاف روی پارچه می‌خوابد و جنبه تزئینی هم دارد.
سردوز سه نخ برای دوختن درز لباس کافی است؟
همیشه نه. درز سه نخ را روی پارچه تاری‌پودی برای جاهایی که زیر فشارند به کار نبرید؛ فاق شلوار و درز آستین پیراهن یا بلوز از همین جاها هستند. روی پارچه تاری‌پودی، درز را با چرخ خیاطی معمولی بدوزید و لبه‌ها را با سردوز سه نخ تمیز کنید. روی پارچه کشباف هم بهتر است درز سه نخ را با چرخ خیاطی محکم کنید.
دوخت چهار نخ برای کجاست؟
دوخت چهار نخ برای درزهای اصلی لباس است:
- درزهای پهلو، سرشانه و آستین لباس‌های کشباف مثل تی‌شرت و لباس ورزشی
- پارچه‌های متوسط تا ضخیم
- درزهایی که زیر فشارند، مثل لباس‌های جذب
با این حال، چهار نخ هم جای دوخت راسته را روی هر پارچه‌ای نمی‌گیرد. برای لباس جذب از پارچه تاری‌پودی، خیاط‌ها معمولاً درز اصلی را با چرخ خیاطی می‌دوزند و سردوز را برای تمیز کردن لبه به کار می‌برند.
از سردوز چهار نخ به سه نخ چطور برویم؟
اگر دستگاه شما سه و چهار نخ است، برای دوخت سه نخ یکی از دو سوزن را برمی‌دارید. اینکه کدام سوزن را بردارید، پهنای دوخت را تعیین می‌کند:
- سوزن چپ را بردارید و با سوزن راست بدوزید: دوخت سه نخ باریک، مناسب پارچه‌های نازک.
- سوزن راست را بردارید و با سوزن چپ بدوزید: دوخت سه نخ پهن، مناسب تمیزدوزی لبه پارچه‌های معمولی.
سوزنی را که استفاده نمی‌کنید کامل از دستگاه بیرون بیاورید تا دوخت درست شکل بگیرد؛ خالی کردن نخش کافی نیست. بعد دوخت را روی یک تکه از همان پارچه امتحان کنید و اگر لازم بود، کشش نخ‌ها را تنظیم کنید. پهنای دقیق دوخت و جای پیچ سوزن‌ها در هر مدل فرق می‌کند؛ مرجع اصلی دفترچه همان سردوز است.
عکس این کار ممکن نیست. دستگاهی که فقط سه نخ است، یک سوزن دارد و دوخت چهار نخ نمی‌زند.
دوخت سه نخ درست چه شکلی است؟
دوخت سه نخ خوب را از لبه پارچه می‌شناسید. نخ قلاب بالا و نخ قلاب پایین باید دقیقاً روی لبه پارچه به هم برسند؛ نه روی کار و نه پشت کار. نخ سوزن هم باید یک خط صاف بدون حلقه شل باشد.
اگر نخ‌های قلاب جایی غیر از لبه به هم می‌رسند، کشش یکی از آن‌ها زیاد یا کم است. هر بار درجه کشش همان نخ را کمی بچرخانید، روی تکه پارچه امتحان کنید و نتیجه را ببینید. روش کامل این تنظیم را در آموزش تنظیم چرخ سردوز آورده‌ایم.
اگر سردوز شما تغذیه دیفرانسیل دارد (دو کارپیش‌بر جلو و عقب که با سرعت متفاوت حرکت می‌کنند)، با تنظیم آن جلوی موج‌دار شدن لبه کشباف یا جمع شدن پارچه نازک را می‌گیرید.
دوخت لبه رول با سردوز سه نخ
در دوخت لبه رول، لبه پارچه در خودش می‌پیچد و نخ قلاب بالا آن را با دوخت خیلی باریک می‌پوشاند. پهنای دوخت برای این کار حدود ۱ میلی‌متر است. برای لبه رول با سوزن راست می‌دوزید، کشش قلاب پایین را بیشتر می‌کنید و طول دوخت را کوتاه‌تر می‌گیرید. در بعضی سردوزها باید زبانه دوخت را کنار بزنید یا صفحه سوزن را عوض کنید.
پنج نخ کجای این ماجراست؟
دستگاه پنج نخ یک دوخت زنجیره‌ای را کنار دوخت سه نخ می‌زند؛ یعنی درز و تمیزدوزی را با هم انجام می‌دهد و برای پارچه‌های سنگین مناسب است. کاربردهایش را در کاربرد سردوز پنج نخ و فرقش با چهار نخ را در تفاوت چرخ سردوز چهار نخ و پنج نخ توضیح داده‌ایم.
کدام سردوز را بخریم؟
برای خیاطی خانگی و کارگاه کوچک، سردوز سه و چهار نخ بهترین انتخاب است؛ هر وقت دوخت سبک‌تر خواستید، یک سوزن را برمی‌دارید. سردوز خانگی نیولایف 1155 کاچیران از همین نوع است و گردونه تنظیم طول و عرض دوخت دارد. برای کار زیاد در تولیدی، سردوز صنعتی سری M1 جین هم با سه یا چهار نخ کار می‌کند. بقیه مدل‌ها را در دسته سردوز خانگی ببینید.
اگر سردوز ندارید و فقط می‌خواهید لبه پارچه را تمیز کنید، با چرخ خیاطی خانگی هم راه‌هایی هست که در آموزش سردوزی با چرخ خیاطی کاچیران گفته‌ایم. سوزن سردوز هم با سوزن چرخ خیاطی فرق دارد؛ جزئیاتش را در فرق سوزن سردوز با سوزن چرخ خیاطی بخوانید.
