پاره شدن نخ چرخ خیاطی معمولاً وقتی پیش می‌آید که نخ جایی در مسیرش بیش از حد کش بیاید، به لبه‌ای زبر بساید یا لحظه‌ای گیر کند. در بیشتر موارد مقصر چیز پیچیده‌ای نیست: نخ بی‌کیفیت، نخ‌کشی اشتباه، سوزن کهنه یا نامتناسب با نخ، سوزنی که درست جا نیفتاده یا کشش بیش از حد. خرابی قطعات و تنظیمات داخلی چرخ هم ممکن است، ولی سراغ آن‌ها بعد از کنار گذاشتن این موارد می‌رویم.
پس برای چرخاندن پیچ کشش عجله نکنید. از ساده‌ترین و ارزان‌ترین بررسی شروع کنید و هر بار فقط یک چیز را تغییر دهید تا بفهمید کدام تغییر اثر داشته است. این ترتیب برای چرخ‌های خانگی و راسته‌دوزهای صنعتی که با نخ بالایی و نخ ماسوره می‌دوزند درست است. سردوز و دستگاه گلدوزی حساب جداگانه‌ای دارند.
اول ببینید کدام نخ چرخ خیاطی پاره می‌شود و چطور
پیش از هر تغییری، به سر نخ پاره نگاه کنید:
- نخ بالایی یا نخ ماسوره؟ پارگی نخ بالایی بیشتر به نخ‌کشی، سوزن، کشش و مسیر عبور نخ برمی‌گردد. پارگی نخ ماسوره به خود ماسوره، پیچیدن آن و محفظه ماسوره.
- سر نخ ریش‌ریش است؟ این معمولاً نشانه اصطکاک است. سوراخ سوزن برای نخ تنگ است، سوزن کند است یا جایی در مسیر زبری هست.
- فقط با یک قرقره یا یک پارچه؟ اگر با نخ مرغوب دیگری مشکل رفع شد، مقصر نخ بوده است. اگر فقط روی پارچه ضخیم پیش می‌آید، تناسب سوزن و نخ با همان پارچه را بسنجید.
- بعد از یک حادثه شروع شده؟ اگر پارگی بعد از شکستن سوزن یا گیر کردن شدید پارچه شروع شد، احتمال آسیب قطعات زیر صفحه سوزن را بالا می‌برد.
نخ بی‌کیفیت و پاره شدن نخ چرخ خیاطی
خیلی وقت‌ها به خاطر ارزان‌تر بودن یا بی‌توجهی، نخ بی‌کیفیت روی چرخ می‌رود. چنین نخی استحکام یکنواختی ندارد و زود پاره می‌شود. نخ بی‌کیفیت را معمولاً از این نشانه‌ها می‌شناسید:
- کرک و پرز زیادی دارد.
- ضخامتش یکدست نیست و جایی نازک و جایی ضخیم می‌شود.
- تاب درستی ندارد و در بعضی قسمت‌ها تابش باز می‌شود.
نخ کهنه و خشک‌شده هم همین‌قدر دردسر دارد. نخ باید با پارچه هم جور باشد؛ مثلاً برای پارچه ضخیم نخ ضخیم‌تری لازم است. ضرر نخ بی‌کیفیت فقط پارگی نیست. پرز آن لای صفحه‌های کشش جمع می‌شود و کشش نخ بالایی را به هم می‌زند. زیر کارپیش‌بر و دور قلاب هم پرز جمع می‌کند و بخیه‌ها یکدست درنمی‌آیند. اولین آزمون ساده این است: یک قرقره نخ مرغوب و تازه بگذارید و دوخت آزمایشی بزنید.
قرقره و نخ‌کشی
بخش بزرگی از پارگی‌ها همین‌جا و بدون ابزار حل می‌شود.
قرقره نباید لق بزند و نخ نباید دور میله قرقره بپیچد. درپوش قرقره، یعنی قطعه‌ای که قرقره را روی میله نگه می‌دارد، باید با اندازه قرقره جور باشد. درپوشی که از قرقره بزرگ‌تر است خودش می‌تواند نخ بالایی را پاره کند. گیر کردن نخ به شکاف کوچک لبه قرقره هم آن را ناگهان پاره می‌کند. اگر چرخ شما هم میله عمودی دارد و هم افقی، نوع پیچش را هم در نظر بگیرید. نخی را که موازی دور قرقره پیچیده‌اند بهتر است روی میله عمودی بگذارید و نخ ضربدری‌پیچ را روی میله افقی.
بعد کل مسیر را از نو نخ‌کشی کنید. نخ را نزدیک قرقره ببُرید و با پایه بالا دوباره نخ‌کشی کنید تا نخ واقعاً بین صفحه‌های کشش بنشیند. راهنمای کوچک روی میله سوزن را هم جا نیندازید. اگر نخ حتی با پایه بالا هم موقع کشیدن گیر دارد، جایی در مسیر گیر می‌کند و احتمال پارگی زیاد است.
سوزن: کهنه، نامتناسب یا اشتباه نصب‌شده
سوزن ارزان‌ترین قطعه چرخ و یکی از رایج‌ترین مقصرهای پاره شدن نخ است.
اگر سوزن کند یا کمی کج باشد، نخ را می‌ساید. اشمتز (Schmetz)، سازنده سوزن چرخ خیاطی، تعویض سوزن را تقریباً بعد از هر هشت ساعت دوخت و در شروع هر پروژه پیشنهاد می‌کند. این قاعده‌ای سرانگشتی است و پارچه ضخیم سوزن را زودتر فرسوده می‌کند.
سوراخ سوزن هم باید با ضخامت نخ جور باشد. اگر برای نخ تنگ باشد، مدام نخ را می‌ساید و آخر سر پاره‌اش می‌کند. برای همین سوزن خیلی ریز از علت‌های رایج پارگی نخ بالایی است. اینکه هر نخ و پارچه چه سوزنی می‌خواهد، در راهنمای انتخاب سوزن آمده است.
در آخر نصب سوزن را ببینید. سوزن باید تا ته در جایش رفته باشد، پیچش محکم باشد و جهتش درست. در بیشتر چرخ‌های خانگی ته سوزن یک طرف تخت دارد که رو به عقب قرار می‌گیرد. در راسته‌دوز صنعتی ته سوزن معمولاً گرد است و جهت را از روی شیار بلند بدنه سوزن تشخیص می‌دهند. اگر سوزن را کمی چرخیده ببندید، حلقه نخ ناپایدار می‌شود و ممکن است نخ پاره شود. جهت درست سوزن را همیشه از دفترچه همان چرخ بگیرید.
کشش نخ: مهم، ولی نه قدم اول
کشش بیش از حد نخ بالایی از علت‌های رایج پارگی است، ولی خیلی وقت‌ها خودش نتیجه یک ایراد دیگر است. نخی که بیرون از صفحه‌های کشش نشسته، پرز لای صفحه‌ها یا قرقره‌ای که گیر می‌کند هم همین اثر را دارد. برای همین سراغ پیچ کشش را بعد از نخ‌کشی دوباره، تعویض سوزن و امتحان نخ سالم بروید.
آن وقت کشش را کمی کم کنید و روی تکه‌ای از همان پارچه دوخت آزمایشی بزنید. شل کردن کشش فقط وقتی مشکل را حل می‌کند که کشش واقعاً زیاد بوده باشد. اگر علت نخ‌کشی یا سوزن باشد، کم کردن کشش پارگی را رفع نمی‌کند و ممکن است حلقه شدن نخ زیر پارچه را هم به آن اضافه کند. اگر برای رسیدن به دوخت متعادل مجبور شدید کشش را خیلی پایین بیاورید، مشکل احتمالاً جای دیگری است. صفحه‌های کشش را هم فقط تا جایی تمیز کنید که دفترچه اجازه داده و مجموعه کشش را باز نکنید.
اگر نخ ماسوره چرخ خیاطی پاره شد
پارگی نخ ماسوره معمولاً به یکی از این‌ها برمی‌گردد:
- جا زدن: ماسوره باید در جهت درست داخل محفظه ماسوره بنشیند و نخش را از شکاف و فنر کشش محفظه رد کرده باشید. یک بار بیرونش بیاورید و دوباره جا بزنید.
- پیچیدن: نخی را که نامنظم، شل یا بیش از حد پیچیده‌اید، یکنواخت باز نمی‌شود. ماسوره را دوباره بپیچید.
- خود ماسوره: ماسوره خراشیده یا ماسوره‌ای را که روان نمی‌چرخد کنار بگذارید. فقط ماسوره مخصوص همان چرخ را به کار ببرید، چون ماسوره‌ها شبیه هم‌اند ولی جای هم کار نمی‌کنند.
- پرز و نخ گیرکرده: پرز داخل محفظه یا تکه‌نخ گیرکرده در ناحیه قلاب را تمیز کنید.
- کشش محفظه: کشش بیش از حد هم نخ ماسوره را پاره می‌کند. پیچ محفظه را آخر از همه و با چرخش‌های خیلی کوچک تغییر دهید، آن هم فقط اگر محفظه شما قابل تنظیم است.
اگر نخ ماسوره اصلاً بالا نمی‌آید، با مشکل دیگری طرفید که در مقاله علت بالا نیامدن نخ ماسوره آمده است. برای گلوله شدن نخ زیر پارچه هم مقاله جمع شدن نخ زیر پارچه را ببینید.
اگر نخ پاره شد و چرخ قفل کرد
گاهی نخ پاره‌شده یا پرز نخ بی‌کیفیت دور قلاب (کمپلت) جمع می‌شود و جلوی حرکتش را می‌گیرد. نتیجه این است که چرخ سفت می‌چرخد یا کاملاً قفل می‌کند. در این حالت چرخ را به زور نچرخانید. چرخ را خاموش کنید، صفحه سوزن را باز کنید و تکه‌نخ‌ها و پرز اطراف قلاب و محفظه ماسوره را بیرون بیاورید. روغن‌کاری منظم چرخ طبق دفترچه هم کمک می‌کند قطعات روان بچرخند. اگر بعد از تمیزکاری هم چرخ روان نشد، علت‌های دیگر را در مقاله گیر کردن سوزن و قفل شدن چرخ خیاطی دنبال کنید.
زبری و خراش روی قطعات مسیر نخ
اگر نخ و سوزن نو است، نخ‌کشی درست است و باز سر نخ ریش‌ریش می‌شود، احتمالاً جایی در مسیر زبری هست. این زبری معمولاً بعد از برخورد سوزن ایجاد می‌شود و گاهی به چشم نمی‌آید. جاهای رایجش اطراف سوراخ صفحه سوزن، اطراف سوراخ پایه و سطح محفظه ماسوره است و راه‌حلش تعویض قطعه آسیب‌دیده. خراش روی قلاب هم همین اثر را دارد. فقط یادتان باشد در بعضی مدل‌ها لبه سوراخ صفحه سوزن عمداً شکاف کوچکی دارد که جزو طراحی است، نه خراش.
صفحه سوزن و پایه را معمولاً خودتان می‌توانید باز و بررسی کنید. قلاب فرق دارد. بررسی و پرداختش کار تعمیرکار است، چون سنباده‌کاری ناشیانه سطحی را که نخ باید رویش بلغزد خراب‌تر می‌کند.
پاره شدن نخ چرخ خیاطی؛ کجا کار را به تعمیرکار بسپارید
اگر همه این مراحل را با سوزن نو و نخ مرغوب رفته‌اید و نخ هنوز پاره می‌شود، مشکل احتمالاً در تنظیم یا قطعاتی است که ابزار و تجربه می‌خواهد. بعضی نشانه‌ها هم می‌گویند حتی زودتر دست نگه دارید:
- سوزن به صفحه سوزن، پایه یا قلاب می‌خورد یا صدای ضربه فلزی می‌شنوید.
- پارگی‌ها بعد از گیر کردن شدید پارچه، شکستن سوزن یا ضربه خوردن چرخ شروع شده‌اند.
- روی قلاب یا قطعات زیر صفحه سوزن آسیب می‌بینید.
- با وجود نخ‌کشی درست، نخ بالایی با پایه پایین هم هیچ مقاومتی ندارد.
ضربه و گیر کردن شدید می‌تواند هماهنگی سوزن و قلاب را به هم بزند. منظور لحظه‌ای است که نوک قلاب از پشت سوزن می‌گذرد و حلقه نخ را می‌گیرد. در چرخ صنعتی هم گاهی کار به تنظیم ارتفاع میله سوزن یا زمان‌بندی قلاب می‌کشد. این تنظیم‌ها برای هر مدل مقدار مشخص خودش را دارد و با آزمون و خطا درست نمی‌شود. اگر کار به اینجا رسید، تعمیرکاران سبزواری تک می‌توانند چرخ خانگی یا صنعتی شما را بررسی کنند.
پرسش‌های رایج
چرا نخ بالایی چرخ خیاطی مدام پاره می‌شود؟
علت‌های رایج نخ بی‌کیفیت یا کهنه، نخ‌کشی اشتباه، سوزن کند یا ریز و کشش بیش از حد است. از تعویض نخ و نخ‌کشی دوباره شروع کنید و کشش را آخر از همه دست بزنید.
نخ بی‌کیفیت به چرخ خیاطی آسیب می‌زند؟
بله. پرز آن لای صفحه‌های کشش، زیر کارپیش‌بر و دور قلاب جمع می‌شود. این پرز کشش نخ را به هم می‌زند، بخیه‌ها را نایکنواخت می‌کند و گاهی باعث سفت شدن یا قفل کردن چرخ می‌شود.
شل کردن کشش پارگی نخ را درست می‌کند؟
فقط اگر کشش واقعاً زیاد بوده باشد. اگر علت نخ‌کشی یا سوزن باشد، شل کردن کشش مشکل را حل نمی‌کند و ممکن است نخ زیر پارچه حلقه بزند.
