طول دوخت فاصله دو جای پشت‌سرهم سوزن روی پارچه است؛ یعنی هر بار که سوزن پایین می‌آید، چند میلی‌متر جلوتر از دفعه قبل فرو می‌رود. این فاصله را کارپیش‌بر می‌سازد. وقتی طول دوخت را ۲٫۵ میلی‌متر می‌گذارید، کارپیش‌بر پارچه را در هر دوخت حدود ۲٫۵ میلی‌متر جلو می‌برد.
جواب کوتاه برای بیشتر کارها این است: درز معمولی ۲ تا ۲٫۵ میلی‌متر، پارچه نازک حدود ۲ میلی‌متر، پارچه ضخیم و چرم و رودوزی ۳ تا ۴ میلی‌متر. برای کوک موقت و چین هم بلندترین طول چرخ را بگذارید. در ادامه دلیل هر عدد را می‌گوییم.
طول دوخت روی چرخ شما با چه واحدی است؟
در بیشتر چرخ‌های امروزی، طول دوخت را با میلی‌متر می‌نویسند. روی درجه یا صفحه نمایش چرخ‌های خانگی معمولاً عددی بین صفر و ۴ یا ۶ می‌بینید؛ مثلاً طول دوخت چرخ خیاطی رز ۲۳۲ کاچیران از صفر تا ۴ میلی‌متر است. ضخیم‌دوزهای صنعتی بلندتر هم می‌دوزند و حداکثر طول دوخت بعضی‌شان به ۷ یا ۸ میلی‌متر می‌رسد.
بعضی چرخ‌ها، به‌خصوص مدل‌های قدیمی‌تر، به‌جای میلی‌متر تعداد دوخت در هر اینچ را نشان می‌دهند. در این حالت حساب برعکس است و عدد بزرگ‌تر یعنی دوخت‌های ریزتر. برای مقایسه، ۲ میلی‌متر تقریباً ۱۳ دوخت در هر اینچ است، ۳ میلی‌متر ۸ تا ۹ دوخت و ۴ میلی‌متر حدود ۶ دوخت.
در راسته‌دوزهای صنعتی، طول دوخت را معمولاً با درجه‌ای روی بدنه تنظیم می‌کنند و اهرم دوخت معکوس کنار همین درجه است. در بعضی راسته‌دوزهای کامپیوتری هم عدد طول دوخت را از صفحه کنترل می‌دهید.
اگر طول دوخت روی صفر باشد، کارپیش‌بر پارچه را جابه‌جا نمی‌کند و سوزن چند بار در یک نقطه فرو می‌رود. پس اگر پارچه زیر پایه جلو نمی‌رود، یکی از اولین چیزهایی که باید ببینید همین درجه است. بقیه علت‌ها را در چرا پارچه زیر چرخ خیاطی حرکت نمی‌کند آورده‌ایم.
طول دوخت مناسب برای هر کار
درز معمولی
برای درزهای معمولی لباس روی پارچه‌های متوسط، ۲ تا ۲٫۵ میلی‌متر مناسب است. دوخت در این طول محکم است و اگر لازم شد، می‌توانید با بشکاف بازش کنید.
پارچه‌های نازک
روی پارچه‌های نازک، حتی پارچه‌های خیلی نازک و لطیف مثل حریر و شیفون، حدود ۲ میلی‌متر خوب جواب می‌دهد و درز را ثابت نگه می‌دارد. دوخت بلند روی این پارچه‌ها معمولاً درز را جمع و موج‌دار می‌کند.
پارچه‌های ضخیم مثل جین
روی جین و پارچه‌های ضخیم، دوخت را بلندتر بگیرید؛ حدود ۳ تا ۴ میلی‌متر. دوخت خیلی کوتاه، پارچه ضخیم را جمع می‌کند؛ درز چروک می‌خورد و فرو می‌رود. تنظیم‌های دیگر چرخ برای این پارچه‌ها را در تنظیم چرخ خیاطی برای دوخت پارچه ضخیم ببینید.
چرم
روی چرم هر دوخت یک سوراخ دائمی است. اگر سوراخ‌ها خیلی نزدیک هم باشند، چرم را در امتداد درز ضعیف می‌کنند و ممکن است چرم از همان خط پاره شود. برای همین طول دوخت روی چرم را حدود ۳ تا ۴ میلی‌متر بگیرید. آموزش نکات دوخت چرم بقیه تنظیم‌ها را توضیح می‌دهد.
کوک موقت
برای کوک موقت، مثلاً پیش از دوخت زیپ، بلندترین طول دوخت چرخ را انتخاب کنید؛ معمولاً ۴ میلی‌متر یا بیشتر. دوخت بلند کمتر به پارچه گیر می‌کند و بعداً راحت‌تر بازش می‌کنید. نمونه کاربردش را در آموزش دوخت زیپ معمولی می‌بینید.
چین
اگر می‌خواهید پارچه را چین بدهید، دو ردیف دوخت بلند موازی نزدیک لبه بزنید و سر نخ‌ها را نبندید. بعد نخ‌های ماسوره را از دو سر بکشید تا پارچه چین بخورد. اگر کشش نخ بالایی را کمی شل کنید، نخ‌ها روان‌تر می‌لغزند و پارچه راحت‌تر جمع می‌شود. روی پارچه ضخیم‌تر، دوخت را باز هم بلندتر بگیرید.
رودوزی
رودوزی خط دوختی است که روی کار پیداست، مثل دوخت دور یقه، لبه جیب یا جیب شلوار جین. این دوخت را معمولاً بلندتر از درز معمولی می‌زنند، حدود ۳ تا ۴ میلی‌متر، تا خط دوخت صاف‌تر به چشم بیاید. اگر نخ رودوزی از نخ معمولی ضخیم‌تر است، درجه طول دوخت را کمی بلندتر بگذارید. نخ کلفت روی دوخت کوتاه زود روی هم سوار می‌شود.
منحنی‌ها و تکه‌های کوچک
روی منحنی‌های تند، مثل حلقه یقه یا لبه گرد جیب، دوخت را کمی کوتاه‌تر بگیرید، حدود ۲ میلی‌متر، تا خط دوخت نرم‌تر دور بزند. برای وصل کردن تکه‌های چهل‌تکه هم معمولاً همین طول کوتاه‌تر را انتخاب می‌کنند، چون درزها باریک‌اند و باید محکم بمانند.
طول دوخت در دوخت زیگزاگ
در زیگزاگ دو تنظیم دارید. عرض دوخت تعیین می‌کند سوزن چقدر به چپ و راست برود و طول دوخت، فاصله زیگزاگ‌ها از هم را.
برای تمیزدوزی لبه پارچه، طول زیگزاگ را حدود ۱ تا ۱٫۵ میلی‌متر می‌گذارند تا دوخت‌ها نزدیک هم بنشینند و لبه را خوب بگیرند. هرچه پارچه بیشتر ریش بدهد، دوخت‌ها را نزدیک‌تر بگیرید. زیگزاگ خیلی باز، لبه را خوب نگه نمی‌دارد.
هرچه طول را کمتر کنید، زیگزاگ‌ها به هم نزدیک‌تر می‌شوند تا جایی که کنار هم می‌نشینند و نوار پر و براقی می‌سازند. به این دوخت ساتین (Satin) می‌گویند و در وصله‌دوزی تزیینی و جادکمه کاربرد دارد.
طول دوخت ساتین باید دقیق باشد. اگر زیادی بلند باشد، لابه‌لای دوخت‌ها فاصله می‌افتد و لبه پارچه ریش می‌دهد. اگر زیادی کوتاه باشد، دوخت‌ها روی هم سوار می‌شوند و ممکن است پارچه زیر پایه گیر کند. راهنمای دوخت آپلیکه دانشگاه ایالتی نیومکزیکو هم همین دو حالت را توضیح می‌دهد. اول روی یک تکه پارچه امتحان کنید و طول را کم‌کم پایین بیاورید تا نوار یکدست شود. برای این دوخت معمولاً کشش نخ بالایی را هم کمی شل می‌کنند تا نخ ماسوره روی کار پیدا نشود.
روی پارچه‌های کشی، وقتی درز را می‌کشید، نخ دوخت راسته گاهی تاب نمی‌آورد و می‌بُرد. اینجا یک زیگزاگ باریک بهتر جواب می‌دهد، چون همراه پارچه کش می‌آید.
وقتی طول دوخت‌ها یکسان درنمی‌آید
اگر طول دوخت را درست گذاشته‌اید ولی دوخت‌ها یکی کوتاه و یکی بلند درمی‌آیند، معمولاً مشکل از درجه نیست. رایج‌ترین علت این است که پارچه را موقع دوخت می‌کشید یا هل می‌دهید. دست شما فقط باید پارچه را هدایت کند و جلو بردنش کار کارپیش‌بر است. فشار پایه نامناسب، پرزی که لای دندانه‌های کارپیش‌بر نشسته یا سوزن کج هم همین ایراد را می‌سازند.
سازوکار کارپیش‌بر و رابطه‌اش با طول دوخت را در کارپیش‌بر چرخ خیاطی چیست کامل توضیح داده‌ایم. اگر هیچ‌کدام از این علت‌ها نبود، ممکن است دندانه‌های کارپیش‌بر ساییده باشند؛ تنظیم و تعویض آن‌ها کار تعمیرکار است.
اگر چرخ به‌جای جلو رفتن عقب‌عقب می‌دوزد، به احتمال زیاد اهرم یا دکمه دوخت معکوس درگیر مانده است. علت‌های دیگرش را در چرا چرخ خیاطی برعکس می‌دوزد بخوانید.
چطور طول درست را برای کار خودتان پیدا کنید؟
عددهای بالا نقطه شروع‌اند، نه قانون. یک تکه از همان پارچه را دولا کنید و با همان نخ و سوزن، دو یا سه ردیف دوخت با طول‌های مختلف بزنید. بعد درز را با دست بکشید و از پشت و رو نگاه کنید. طولی را انتخاب کنید که درز نه چروک شود، نه شل به نظر برسد و نخ هم روی پارچه انباشته نشود. این آزمون چند دقیقه وقت می‌برد، ولی شما را از باز کردن یک درز بلند نجات می‌دهد.
پرسش‌های رایج
طول دوخت استاندارد چند است؟
برای درز معمولی روی بیشتر پارچه‌ها، ۲ تا ۲٫۵ میلی‌متر. برای رودوزی و پارچه ضخیم حدود ۳ تا ۴ میلی‌متر و برای کوک موقت و چین، بلندترین طول چرخ.
طول دوخت کوتاه‌تر درز را محکم‌تر می‌کند؟
تا حدی. دوخت کوتاه‌تر درز محکم‌تری می‌سازد، ولی روی پارچه ضخیم درز را چروک می‌کند و روی چرم سوراخ‌ها را آن‌قدر به هم نزدیک می‌کند که چرم ضعیف می‌شود.
در چرخ صنعتی هم طول دوخت همین است؟
بله. تعریف و منطقش یکی است و برای پارچه‌های مشابه، عددها هم به هم نزدیک‌اند. فرق در دامنه است؛ بعضی ضخیم‌دوزهای صنعتی تا ۷ یا ۸ میلی‌متر هم می‌دوزند.
